Heydər Əliyev-kəlam

Heydar Aliyev imza 1

Baner_ust

DİLLƏR

AZ az RU ru EN en

HAVA

HAVA: 31°C

V.Çaparidze: Dedilər ki,yoldaşlarınızı Hindistana göndərirlər

Tarixçilərimiz Stepan Şaumyanın  öldürülüb-öldürülmədiyi barədə yekdil rəyə gələ bilmirlər .
   Fikir ayrılığının yaranması səbəbsiz deyil.Bəzi tarixçilər hesab  edir ki,daşnak lideri Stepan  Şaumyan 26 Bakı komissarları ilə eyni vaxtda - 1918-ci il sentyabrın 20-də güllələnib.Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Tarix İnstitutu və  onun rəhbərliyi isə  hesab edir ki,Şaumyan Ağcaqum çölündə  öldürülməyib.O, Hindistana gedib , uzun  illər orda yaşayıb və elə orada dəfn edilib.
   Maraqlıdır ki,Şaumyanin taleyində Hindistan  "izi" haradan qaynaqlanıb? Bu ehtimal necə yaranıb?

   Bakı komissarlarından biri- Alyoşa  Çaparidzenin həyat  yoldaşı,həmin hadisələrin canlı şahidi  Varvara Çaparidzenin(1886-1952) əri haqqında  xatirələri "şaumyan  mövzusu " üçün yeni  ipucu verə  bilər.28-may.az V.Çaparidzenin 1979-cu ildə  dərç olunmuş "Ürək unutmur " məqaləsindən bir hissəni  təqdim edir.

   Fevral  inqilabından  sonra , yayda partiya  təşkilatıının  qərarı ilə A.Çaparidze   Bakıya  göndərildi.
   Biz də onunla köçdük.Bakıda mən yenidən pedaqoji işdə  çalışır,partiyanın  ayrı-ayrı tapşırıqlarını  yerinə  yetirirdim.Bakıda  olduğumuz  axırıncı ili xatıtlayiram və  Alyoşanın həyatının  hər günü  gözlərim  önündə  canlanır.O,gərgin  işləyirdi,xəstəliyinə  baxmayaraq  gecə - gündüz  çalışırdı,onu  evdə  tapmaq  olmurdu.
   Fabriklərdə, mədənlərdə ,fəhlə yığıncaqlarında  bolşeviklərin  alovlu çıxışlarını eşidirdim.Bolşeviklər gələcək inqilabın böyük  hadisələrinin mənasını və əhəmiyyətini sadə və  anlaşıqlı  tərzdə  izah  edirdilər.Onlar  yorulmadan Bakı  bolşevik təşkilatını bərpa  etmək  və möhkəımlətmək uğrunda mübarizə aparırdılar.Bütün  çalarlardan və növlərdən olan opportunistləri və millətçiləri amansizcasına  ifşa  edirdilər.
   Çaparidzenin 6-cı  partiya  qurulatayına  getməsini  xatırlayıram.Alyoşa  oradan qurultayın  qərarlarını Bakıda və Zaqafqaziyada  həyata keçirmək  əzmi  ilə  qayıtmışdı....     Hakimiyyətin  ələ  keçirilməsinə əməli hazırlıq.. Bakı  qarnizonu  uğrunda   mübarizə.Petroqrad  silahlı  üsayanı haqqında ilk xəbərlər.Bakı  bolşeviklərinin sevincinin həddi-hüdüdu  yoxdur, onlar Petroqrad  fəhlələrini  və əsgərlərini alqışlayır və  qarnizona  müraciət  edərək,yeni  hakimiyyəti müdafiə  etməyə  çağırırdılar.Hakimiyyət  Bakı  sovetinin əlindədir.
   Sovet  hakimiyyəti özünün sosialist tədbirlərini ağır ərzaq  böhranının, vətəndaş  müharibəsinin məngənəsində həyata  keçirirdi.Düşmənlər  Bakının  üstünə  yeriyirdilər.Əksinqilab (menşeviklər,müsavatçılar, daşnaklar, eserlər) imperalistlərin və  birinci  növbədə  ingilislərin köməyi sayəsində qələbə  çaldı.
   Bakı kommunası süqut etdi.
   Bakı kommunasının süqutundan sonra  Bakı komissarlarının ailələri ilə birlikdə mən də uşaqları götürüb Həştərxana getdim.

   Bakı komissarlarının həbsə alınması xəbəri buraya  gəlib  çatdıqda Həştərxan partiya təşkilatının tapşırığıyla Fioletov  yoldaşın arvadı İ.O. Fioletova  ilə  birlikdə həbsə alınan  yoldaşlara pul vermək və onlarla əlaqə yaratmaq üçün Bakıya  yola düşdük.
   Sahilə qədəm basmağa  macal  tapmamış  məni  yaxaladılar.Bir neçə saatdan sonra məni  buraxdılar.Mən yalnız  bu zaman görüşə izazə  aldım və  yastığın içinə tikilmiş  pulları vermək  imkanı əldə  etdim.Türklər Bakıya gələnədək mən həbsdəki yoldaşlar üçün yemək aparır,onlarla  azadlıqda  olan  yoldaşlar arasında əlaqə yaradırdım.
   Azadlıqda  olan bolşevik  yoldaşlar türklərin gəlişi  ərəfəsində Bakı komissarlarının azad edilməsinə nail oldular.Biz  gəmiyə  əyləşib Həştərxana  yola  düşdük.Lakin yolda komanda  xəyanət  etdi və  bizi  Krasnovadksa gətirdilər. Sahildə İngilis  zirehli  qatarı dayanmışdı.
 Krasnovadsk limanında Bakı komissarlarını, həmin gəmidə  gedən bir qrup  bolşeviki, o  cümlədən  Mikoyan  yoldaşı, Şaumyan  yoldaşın uşaqlarını və məni,cəmi  35 nəfəri  həbs  etdilər.Bizim hamımızı bir neçə sutka Krasnavodsk həbsxanasının  kameralarında  saxladılar: yaxın gecələrin  birində  bizim qadınlar  kamerasının  qapısı  döyüldü.Həbsxana  xidmətçilərindən birinin arvadı  bizə  xəbərdarlıq  etdi  ki,kişilərin kamerasından bəzi yoldaşları çıxarıb aparırlar.
 Bizə dedilər ki,yoldaşlarınızı  Hindistana göndərirlər.Biz bu xəbərə inanmadıq.Lakin bir neçə gün sonra törədiləcək cinayəti də ağlımıza gətirmirdik.
   Bir  neçə-gün sonra öyrəndik ki, ingilis-eser cəlladlar Bakı komissarlarını 1918-ci il sentabrin  20-sinə keçən kecə güllələmişlər.
   Bizi, sağ  qalanları Krasnavodskdan  apardılar,bir neçə  ay bu şəhərdən o şəhərə göndərdilər.Aşqabadda bizi altı ay saxladılar.
   Bakı fəhlələrinin tələbi ilə bizi azad etdilər və biz Bakıya  yola  düşdük...

Əlaqəli xəbərlər